Итоги акции «Мин татарча сөйләшәм!» глазами СМИ
“Азатлык” радиосы
“Мин татарча сөйләшәм”-5
Апрель аенда Татарстанда бишенче тапкыр “Мин татарча сөйләшәм” акциясе үтте. Чара татар-башкорт дөньясына җәелә һәм иҗади яктан үсә бара.
Беренче тапкыр аны “Үзебез” яшьләр хәрәкәте генә оештырган булса, хәзер бу чарага Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты, Татар яшьләр форумы, Мәгариф министрлыгы һәм башка оешмалар да кушылды.
“Мин татарча сөйләшәм” чарасы Татарстан чикләреннән чыгып, татар дөньясында да үткәрелә башлады.Мәсәлән соңгы шундый чараны Омски һәм Әстерхан яшьләре уздырды.
Бер төш күрдем
“Быел бәйгегә креативлык керде”, ди чараны оештыручыларның берсе Бөтендөнья татар яшләр форумы башлыгы Руслан Айсин. Татарстанның төрле районнарында яшәүче мәктәп укучылары, аптека, шифаханәгә кереп татарча сөйләшеп караган, бу оешмаларда кулланыла торган сүзләрдән русча-татарча сүзлек төзегән.
Икенче бер җирдә яшьләр һава аланына барып, юлчыларны татарча каршы алган, аларга “Мин татарча сөйләшәм” акциясе атрибутикасын тараткан.
Үзләре турында шаян фильм төшерүчеләр дә бар. Мәсәлән, яшьләр урыс телле малайның йокыдан уянып, әйләнә тирә дөньяның кинәт татарча сөйләшә башлавын чагылдырырга тырышкан.
“Татар-дозор” сөйләштерә
Быел “Мин татарча сөйләшәм” акциясе кысаларында “Татар-дозор” уены үткәрелде. Популяр бу уенда татар яшьләреннән торган 5 төркем ярыша-ярыша шәһәрнең төрле районнарында татарча сөйләште һәм казаннарны сөйләштерде.
Бу уенда КДУның татар журналистикасы, шәрыкне өйрәнүче факультет студентлары, “Шәрык” клубы, “Фикер” клубы, “Безнең гәҗит” командалары катнашты. Уен 24 апрель шимбә көнне үткәрелде.
Төркемнәр билгеләнгән вакыт эчендә биремне үтәргә һәм көндәшләрен узарга тиеш иде. Биремнәр арасында Г.Тукай шигыйрьләрен Казандагы төрле һәйкәлләр янында сәнгатьле итеп уку, кибет һәм рестораннарда, җәмәгать транспортында татарча сөйләшү, “Мин татарча сөйләшәм” билгесе төшкән футболкаларны татарча белгән кешеләргә ташлама белән сату, Казаннарга тарихи урыннар турында сөйләү һәм Баумандагы халыкны татарча биетү кебек биремнәр бирелде.
Казаннар татарча сөйләшергә әзерме?
“Мин татарча сөйләшәм” акциясе кысаларында үткән “Татар-дозор”да катнашучыларның гамәлләренә казаннарның мөнәсәбәте төрлечә булды. Бер төркем яшьләр Казан үзәгендәге ресторанга кереп, татарча сөйләшеп караган, акция турында сөйләгән. Әмма ресторан җитәкчесе аларны куып чыгарган.
“Ресторанда хезмәт күрсәтүчеләр татарча белә, менеджер гына безнең акцияне яратмады”, диде “Татар-дозор”да катнашкан командаларның берсе.
Муса Җәлил һәйкәле янында туй итүче төркемнәргә футболка сатaп йөргәндә, бер кеше “Башта татарча өйрәним, аннары алырмын” дип җавап бирде. Башка берәү: “Cез татар телен сатасыз мәллә, бу бит изге нәрсә”, диде.. Әмма футболкасын алды һәм “Мин татарча сөйләшәм” билгесен машинасына ябыштырырга вәгъдә итте.
Автобуста барганда бер такым яшьләре билет сатучыдан “Тукталышларны татарча да әйтеп бару мөмкинме”, дип сорады. Билет сатучы ханым: “Әйтергә була, әмма күп кеше аңламый бит аны, көне буе ике телдә әйтә башласаң хәлдән таясың”, дип җавап бирде.
Кайбер яшьләр үзләре дә татарча бик әйбәт белсә дә, гадәтләнгәнчә, урысча һәм татарча катыштырып сөйләште.
Уенда җиңүчеләрне “Мин татарча сөйләшәм” чарасының йомгаклау өлешендә 26 апрель көнне Бауман урамында булган зур тантаналы чарада бүләкләү булды. Һичюгы бу 5 төркем яшьләре үзләре татарча сөйләшә башлады һәм башкаларга үрнәк күрсәтте
“Татар-дозор” татарча сөйләштерә (видео)
В Казани намечена акция в поддержку татарского языка
Очередная акция “Мин татарча сөйләшәм!” (”Я говорю по-татарски!”) должна пройти в Казани с 24 по 26 апреля. Организаторами стали сразу несколько татарских национальных организаций, а также Министерство образования и науки РТ и казанский горисполком.
Мероприятие в столице Татарстана проводится уже пятый раз. Традиционно организаторами выступают исполком Всемирного конгресса татар, Всемирный форум татарской молодежи и молодежное движение “Узебез” (”Мы сами”). Как сообщало ИА REGNUM Новости, именно движение “Узебез” год назад выступило инициатором сбора подписей за придание татарскому языку статуса второго государственного в России, однако заявленное количество подписей - 100 тысяч для превращения общественной инициативы в законодательную так и не было собрано.
В рамках нынешних мероприятий в Казани должны пройти квест “Татар-дозор”, а также концерт татарской музыки новой волны, конкурсы, раздача словарей, значков и футболок с логотипом акции. Как заявил ИА REGNUM Новости председатель Всемирного форума татарской молодежи и координатор движения “Узебез” Руслан Айсин, основными целями “Мин татарча сөйләшәм!” является “поддержка реального функционирования татарского языка в городе, расширение границы его использования, способствование формированию городской татарской субкультуры”.
По мнению Айсина, народ имеет шансы на сохранение и развитие только в том случае, если сможет сформировать конкурентоспособную городскую культуру. Поэтому сейчас как никогда остро встает вопрос “пропаганды активного использования татарского языка в городских условиях”.
“Азатлык” радиосы
Омскида «Мин татарча сөйләшәм» чарасы үтте
Мәгълүм ки, бүгенге көндә Халыкара туган тел көне дөнья күләмендә 21 февральдә бәйрәм ителә. Әмма татарлар өчен туган тел бәйрәме – бөек шагыйребез Габдулла Тукайның туган көнендә.
Омскида Тукайның туган көненә багышланган шигърият бәйрәмен Дуслык йортында “Өмет” студиясендә шөгыльләнүче балалар өчен шәһәр милли-мәдәни мохтарияте якшәмбе көнне оештырды. Балалар Тукайның шигырьләрен яттан сөйләделәр, “Шүрәле” әкиятенең эчтәлеген аңлатып, берникадәр өлешен татарчадан русчага тәрҗемә иттеләр, «Кәҗә белән сарык» әкиятен рольләргә бүлеп укыдылар, соңыннан бергәләп «Туган тел» җырын башкардылар.
Шул ук көне, ягъни 25 апрельдә, шәһәр мохтарияте каршында эшләүче «Ялкын» яшьләр оешмасы “Мин татарча сөйләшәм” акциясен үткәрде. Омски татар яшьләре мондый чараны инде өченче мәртәбә оештыралар.
Моңа кадәр аны үткәрү өчен урын Иртеш елгасы буенда – «Яшел утрау» спорт-ял берләшмәсе биләмәсендә бирелә иде. Бу юлы туган тел бәйрәмен шәһәрнең Музыкаль театры каршындагы мәйданында үткәрергә рөхсәт алынды.
«Яшел утрау»да да начар түгел иде, шулай да монда яхшырак, шәһәрнең нәкъ үзәгендә, халыкка килергә бик тә уңай, ди «Ялкын» яшьләр оешмасы җитәкчесе Шамил Аллагулов.
Бәйрәм кичке сәгать дүрттән башланып ике сәгать буена дәвам итте. Анда рәсми даирәләрдән шәһәр һәм өлкә хакимиятләре вәкилләре булды. Башта котлау сүзе белән өлкә мәдәният министрлыгының милли һәм дини оешмалар белән эшләүче бүлеге баш белгече Нурбол Әлҗанов чыкты.
Оештыручыларга рәхмәт, бу чара аркылы алар тагы бер мәртәбә туган телне саклау проблемына игътибар юнәлтәләр. Әлбәттә, туган телне саклау буенча җаваплылык беренче чиратта шул телдә сөйләшүчеләр өстенә төшә. Гаиләдә сөйләшү, уку йортларында эш алып бару. Бу чараның әһәмияте бәя биреп бетергесез, диде Нурбол әфәнде.
Бәйрәм программасын Айрат Әхкамов белән Зилә Гарифова алып барды. Омскиның нәкъ үзәк өлешендә, бәйрәм барган мәйданда ике сәгать буена татар моңнары яңгырады.
Туган тел бәйрәме программасы төрле уеннар, биремнәр, бәйгеләр, викториналар җыр-бию белән үрелеп барды. Яшьләр уеннарда шактый актив катнаштылар.
Бәйгеләрнең берсендә, җырның һәм җырчының исемен танып әйтүдә беренче урынга чыккан яшьләргә мин берничә сорау белән мөрәҗәгать иттем. Алар Денис белән Әлфия, медицина көллиятендә укыйлар, шунда танышканнар да. “Татарча сөйләшәбез, телебезне, җырларыбызны яратабыз, интернеттан да тыңлыйбыз”, ди яшьләр.
Соңрак Денис шигырь язу бәйгесендә алга чыкты һәм чигүле түбәтәй белән бүләкләнде.
Ә менә татарча яттан шигырь сөйләү бәйгесенә яшьләрдән чыгучы булмады. Шуңа күрә ахры, «Умырзая» җырчысы Фәгилә Чумарова Муса Җәлил шигырен укыды, аннан соң ул җыелган халыкка мөрәҗәгать итеп бераз нотык та тотты.
“Без, өлкәнрәкләр, берникадәр дәрәҗәдә телебезне беләбез, ә яшьләрнең шигырь түгел, сөйләшә дә белмәүләре, йөрәкне әрнетә, шуңа күрә без инде өченче ел рәттән “Мин татарча сөйләшәм” акциясе үткәрәбез, шуның белән яшьләрдә бераз булса да туган телләренә карата кызыксыну уятырбыз дип уйлыйбыз”, диде Фагыйлә ханым дулкынланып.
Яраткан кешесенә назлы сүзләр әйтү биременә чыгучылар булды, яшьләр көлешә-көлешә, бик күп булмаса да, “алтыным, бәхетем, кечкентәем, шатлыгым” кебек матур сүзләр таба алдылар.
Татар кызы Гөлнара бәйрәмгә махсус килгән, телне начар беләм, өйдә сөйләшүче юк, татар теле матур тел, рус арасында яшәгәч, үз телеңне ишетәсе килә, мин аны өйрәнәм, ди.
Бу чараны оештыручыларының берсе, алып баручысы да, биючесе дә булган Омски Дәүләт педагогия университеты талибе Айрат Әхкамов: “Бөтенрусия акциясенең безнең шәһәрдә дә үткәрелүе бик мөһим, бүгенге бәйрәм яхшы үтте, яшьләр күп булды, актив катнаштылар. Мондый чараларны елга бер түгел, 2-3 тапкыр оештырырга кирәк, алда безнең планнар – көзгә чәкчәк бәйрәме үткәрү”, ди.
Оештыручылар ахырда халыкка рус-татар сүзлекләре тараттылар һәм әлбәттә уеннарда актив катнашучылар бүләксез калмадылар.
“Мин татарча сөйләшәм”
Шул ук вакытта студентлар менә бишенче ел инде “Мин татарча сөйләшәм” акциясенә бара.
Бу идеянең авторы, “Үзебез” хәрәкәтенең координаторы Илшат Сәетов болай дип сөйләде: “Без татар теленең колхозда гына түгел, ә шәһәр яшьләре дә сөйләшә торган тел булуын күрсәтергә теләгән идек. Кеше туган теленнән башка тагын бер телсә, горурлана. Ә татар яшьләре арасында бер гадәт бар: алар татар теленнән хурланалар иде.
“Мин татарча сөйләшәм” акциясенең билгесе
Безнең максат шушы хурлану хисен горурлануга әйләндерү иде. Моның өчен яңа заманча технологияләр кулланабыз. Чөнки, мәсәлән, 26 апрельдә Тукай һәйкәле янына җыелып шигырь сөйлиләр иде. Әле дә сөйлиләр. Анда, гадәттә, илле кеше җыела. Без анда яшьләрнең бармаячагын белә идек.
Шуңа күрә кызыклырак чара ясарга уйладык. Беренче тапкыр оештырганда вакыт аз калган иде, ике-өч атна эчендә әзерләдек. Шул көнне татар яшьләренең күп икәнлеге, аларның татарча сөйләшүе, кызыксынуы, алдынгы карашлы булуы аңлашылды.
Шул көннән соң бу акцияне тагын да киңәйтергә тырышабыз. Ул мәктәпләрдә уздырыла башлады, башка төбәкләргә күчте, эшкуарлык, дәүләт өлкәләренә керде”, диде Илшат Сәетов.
Акцияне беренче тапкыр “Үзебез” яңа буын хәрәкәте, яшь татар галимнәре оештырган иде, хәзер аңа Бөтендөнья татар конгрессының Башкарма комитеты, Бөтендөнья татар яшьләре форумы, Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгы, Казан шәһәренең Башкарма комитеты да кушылган.
Бу акциянең идеясен мари, чуваш, урыс яшьләре дә хуплаган һәм хәзер алар да “Мин марича сөйләшәм”, “Мин чувашча сөйләшәм” дигән акцияләр оештыралар.
Быел “Мин татарча сөйләшәм” акциясе 24 апрельдә “Татар-дозор” квесты белән башланып китә. Анда да шәһәр урамнары буйлап татарча сөйләшеп, шигырь укып йөрү кебек биремнәр каралган. 26нчы апрельдә көндезге өчтә Бауманда яңа дулкын татар төркемнәре һәм башкаручылар чыгыш ясый.
Тукай туган көндә быел да гадәткә кергән зур чаралар оештырыла. Әдәбият-сәнгать әһелләре шигырьне яраткан һәркем килер дип көтә. Яшьләр хәрәкәте татар яшьләренең күп булуына ышана. Шулай да миллионлы Казан, ике миллион татар яшәгән Татарстанда быел шигъри митингка күпме кеше килер? Татар шигърияте һәм татар теленең тантана итүен күрергә килүчеләр Тукай һәйкәлен сайлармы, Бауманда үтә торган “Мин татарча сөйләшәм” акциясенә кушылырмы? Татар җәмәгатьчелеген кайсы күбрәк җәлеп итәр?
газета “Казанские ведомости”
Утром Президент РТ Рустам Минниханов, Председатель Госсовета РТ Фарид Мухаметшин, заместитель премьер-министра Республики Татарстан - министр культуры РТ Зиля Валеева, мэр Казани Ильсур Метшин, лауреаты премии Габдуллы Тукая предыдущих лет, писатели и поэты возложили цветы к памятнику поэту в сквере Тукая.
В час дня у памятника Тукаю на площадке у театра оперы и балета имени М.Джалиля начался праздник поэзии. По традиции здесь вручили Госпремии РТ имени Габдуллы Тукая – в этом году в порядке исключения решили присудить пять премий. Представители молодого поколения отметили день рождения Тукая по-своему: в три часа дня на Баумана началась акция «Мин татарча сойлэшэм». Здесь прошел концерт татарской альтернативной музыки. Активисты молодежного движения «Узебез» («Мы сами») раздавали значки «Мин татарча сойлэшэм» («Я говорю по-татарски») владеющим языком и мини-словари тем, кто татарский пока не знает.
Вечером в Татарском академическом театре оперы и балета имени М.Джалиля прошел гала-концерт Международного телевизионного конкурса молодых исполнителей «Татар моны».
А в малом зале Камаловского театра состоялся хореографический спектакль «Бие, бие, Хэйбулла». Альтернативную постановку подготовил Нурбек Батулла.
26 апрельдә Казан татарныкы
Шагыйрь Габдулла Тукайның туган көнендә Казанда иртәдән алып кичкә кадәр татар чаралары үтә. 24 апрельдә “Үзебез” яңа буын хәрәкәте “Мин татарча сөйләшәм” акцияләре кысаларында “Татар-дозор” уены да үткәрә.
“Татар-дозор”
Гадәтләнгән уен-маҗарадан аермалы буларак “Татар-дозор” тулысынча татар телендә барачак. Туган телгә, Казанның татарларга кагылышлы истәлекле урыннарына багышлана. Уенда катнашучыларга шәһәрдә татар теленең кулланыш даирәсен киңәйтер өчен көч һәм креатив фикерләүне эшкә җигәргә туры киләчәк.
“Татар-дозор”да катнашыр өчен мәктәп, гимназия, югары, урта уку йортлары студентлары, иҗади коллективлар, маҗара һәм татар телен яратучылар һәм башкалар командаларга туплана ала. Такымда биштән азрак, 10нан артык кеше булмаска тиеш. Команданың үз видеокамерасы, фотоаппараты булу шарт.
“Татар-дозар” уенында катнашучылар шәһәр буенча “Мин татарча сөйләшәм!” логотибы төшерелгән футболкалардан йөриячәк. Җиңүчеләрне билгеләгәндә төп критерийларның берсе – ул биремнәрне тиз түгел, ә төгәл, сыйфатлы башкару. Иң акыллыларга кыйммәтле бүләкләр дә әзерләнгән.
“Татар-дозор” 24 апрельдә 12.00 сәгатьтә башлана. Уенда катнашучылар Бауман һәм Университет урамнары киселешендә җыела. “Татар-дозор” уенында җиңүчеләрне 26 апрельдә “Мин татарча сөйләшәм!” акциясе вакытында билгелиячәкләр, ди “Үзебез” хәрәкәте координаторы Римма Бикмөхәммәтова.
Тукай көне Шигырь бәйрәме белән башлана
Шигырь бәйрәме опера һәм балет театры янында 12.30да башлана. Тантанада республика җитәкчеләре катнашлыгында Тукай исемендәге дәүләт бүләге тапшырылачак. Шигырь бәйрәмендә шагыйрьләр шигырь сөйләячәк, театр янында җыр-моң яңгырап торачак.
Бауманда “Мин татарча сөйләшәм”
Шигырь бәйрәменнән соң сәгать өчтә Бауман урамында “Мин татарча сөйләшәм” акциясе башланып китә. Аны “Үзебез” яңа буын хәрәкәте үткәрә.
“Татарлар! Казан безнең шәһәр һәм без монда хуҗа икәнебезне бар кешегә күрсәтер вакыт җитте. Казанга кем килмәсен, бар кеше сүгенә-сүгенә: “шушымы инде татар башкаласы”, ди. Күпме түзәргә була, маңкортлар атакуют!”, дип язылган интернетта таратылган чакыру кәгазендә.
26 апрельдә Бауман урамында “Мин татарча сөйләшәм!” дип язылган футболкалар кигән, түштамгалар таккан егетләр һәм кызлар халыкны татарча сөйләштерәчәк. Татар телен белүчеләргә махсус түштамгалар, ә белмәүчелөргө сүзлекләр таратылачак. Һәр елдагыча татар альтернатив музыкасы концерты оештырылачак.
“Бие, бие, Хәйбулла!”
Башка елларда “Мин татарча сөйләшәм” акциясе тәмамлангач, Камал театры янында Тукай бүләге ияләре, иҗат коллективлары катнашлыгында концерт оештырыла иде. Әмма быел бу чара үткәрелми.
Шулай да кичке алтыда Камал театрының кече залында Нурбәк Батулла “Бие, бие, Хәйбулла!” дигән бию тамашасы әзерли.
Татар моңы” килә!
26 апрель көнне кичке сәгать алтыда опера һәм балет театрында халыкара “Татар моңы” фестиваленең гала-концерты башлана. Анда Русия төбәкләреннән, чит илләрдән татар яшьләре катнаша. Оештыручылар сүзләренчә, кунаклардан башка гына да концертта 121 кеше чыгыш ясаячак.
Бу фасыл буенча язулар
Leave a Reply